El espíritu

Cuando voy hacia el pueblo
el polvo es tan sólo polvo
el agua es tan sólo agua
y el viento es tan sólo viento.

Pero cuando danzo en piso de tierra
y levanto el polvo

entonces el polvo es la carne
de mis antepasados;

y el agua cristalina que corre
es la sangre del mundo;

y el viento
es el espíritu de mi raza.

por Martín Makáwi en su libro Eká kusúala, Canciones del viento traducido al español de su lengua original Tarahumara.

Iwiká

Mapu ne bowichí inálo
napisó pé napisó bí jú
ba’wí pé ba’wí bí jú
a’lí kó eeká pé eeká bí jú.

Noli bé mapua’lí we’érali ne awí
a’lí kayaní napisó

‘Échi napisó ko
kéti anayáwali sa’páala jú;

‘Échi ba’wí mápu ‘mawá komíchi
kéti Wichimóba lalá ju;

A’lí eeká kó
kéti retémali iwikáala jú.